Osadnictwo na ziemiach polskich i początki państwowości

Udokumentowana historia osadnictwa na terenach ziem polskich sięga VII w. p.n.e., kiedy to istniał gród w Biskupinie. Jednakże pierwsze wzmianki o organizmie państwowym na tych ziemiach datowane są na IX w.n.e., co związane było z wędrówkami ludów słowiańskich. Znanymi organizacjami politycznymi tego okresu były państwa Wiślan i Polan. Ci ostatni w X wieku, pod przywództwem dynastii Piastów prowadzili rozliczne wypady w celu dołączenia sąsiednich terenów do swojego "państwa". Około 960 roku władanie państwem Polan przejął Mieszko, nazwany przez historyków I. Aby uchronić się przed zakusami sąsiednich, lepiej zorganizowanych ludów, przyjął wraz z dworem w 966 roku chrzest, co symbolizowało przyjęcie wiary chrześcijańskiej przez cały jego lud. Podczas swojego panowania przyłączył Śląsk i Małopolskę z Krakowem, a także podporządkował sobie Pomorze Zachodnie. Jego następcą był Bolesław Chrobry, syn Mieszka I i Dobrawy, władający państwem Polan od 992 roku. Przyczynił się on do znacznego wzrostu potęgi Polski, nawiązania stosunków dyplomatycznych i gospodarczych z cesarstwem niemieckim, czego wyrazem była wizyta cesarza Ottona III w Gnieźnie w 1000 roku. Ten "zjazd" nie tylko utrwalił znaczenie Polski na arenie międzynarodowej, ale stał się początkiem intensywnego rozwoju gospodarczego i kulturowego ziem polskich. Wynikiem tej wizyty było także utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie wraz z biskupstwami w Kołobrzegu, Krakowie, Wrocławiu i Poznaniu. Bolesław koronował się na króla Polski w 1025 roku i w tym samym roku zmarł. Jego śmierć i problemy związane z licznymi buntami na terenach niedawno dołączonych spowodowały, że w Królestwie Polskim nastąpił kryzys, z którym związany był częściowy rozpad państwa.

Odbudowa państwa polskiego

Odbudowy i ponownego połączenia ziem polskich dokonał Kazimierz Odnowiciel w połowie XI w. W 1038 roku nową stolicą Królestwa Polskiego został Kraków. Kolejny wiek (aż do 1138 roku) to okres dalszego umacniania się na tronie dynastii Piastów oraz wzrostu znaczenia politycznego państwa polskiego.

Rozbicie dzielnicowe

W 1138 roku Bolesław III Krzywousty podzielił ziemie polskie, zgodnie z obowiązującym prawem feudalnym, na dzielnice. Zasada senioratu została jednak złamana w 1177 roku, kiedy to królem został najmłodszy z synów Bolesława, Kazimierz II Sprawiedliwy.

Zjednoczenie Polski i okres panowania Kazimierza Wielkiego

Przez blisko 150 lat ziemie polskie nie stanowiły jednolitego królestwa, okres ten w dziejach Polski nosi miano "rozbicia dzielnicowego". Jednakże w ciągu tych lat umocniły się tendencje zjednoczeniowe, które doprowadziły do ponownego zjednoczenia wszystkich ziem pod panowaniem Władysława I Łokietka, którego rządy przypadają na lata 1306-1333. Następcą Władysława na tronie Królestwa Polskiego był Kazimierz III Wielki, który dzięki mądrej polityce zagranicznej i wewnętrznej doprowadził do wzmocnienia znaczenia politycznego Polski na arenie międzynarodowej, poszanowania prawa, rozwoju handlu i górnictwa w Polsce, a także rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego (w 1364 roku ufundował Uniwersytet w Krakowie). Po śmierci Kazimierza tron polski objęła, na mocy traktatów w Budzie i Wyszechradzie, węgierska dynastia Andegawenów.

Unia polsko-litewska

Kolejne zmiany dynastyczne w Polsce związane były z Jadwigą (księżniczką węgierską), która wyszła za księcia litewskiego, Jagiełłę (po chrzcie -Władysław Jagiełło). Te decyzje związane były nie tylko z zapewnieniem sukcesji na tronie polskim, ale miały również aspekt polityczny i militarny. Oba państwa dążyły bowiem do przełamania zaborczej polityki Zakonu Krzyżackiego. Zarówno wielka wojna, jak i wojna trzynastoletnia doprowadziły do dużych zmian w układzie sił politycznych na mapie ówczesnej Europy. Zakon Krzyżacki nie dysponował już tak wielką siłą jak na początku stulecia, zaś Wielki Mistrz Krzyżacki był wasalem króla polskiego.

Schyłek dynastii Jagiellonów

W okresie panowania dwóch ostatnich Jagiellonów, a więc Zygmunta I Starego (1506-1548) i Zygmunta II Augusta (1548-1572) Polska przeżywała okres największego rozkwitu. Był to okres wzmożonego rozwoju gospodarki folwarcznej i rolnictwa, spowodowany głównie zwiększonym zapotrzebowaniem na polskie zboże zgłaszanym przez państwa ościenne.

Polska elekcyjna

Brak potomków Zygmunta Augusta sprawił, że na sejmie lubelskim postanowiono uchwalić zasadę wolnej elekcji, a więc wyboru króla spoza dynastii. Pierwszym królem wybranym w ten sposób został Henryk Walezy (1573-1574). Na tronie zastąpił go Stefan Batory, który wywalczył tereny Inflant od Rosji na rzecz państwa polskiego. Jego następca, Zygmunt III Waza, swoimi roszczeniami zgłaszanymi do tronu Królestwa Szwedzkiego wprowadził Polskę w długotrwały konflikt zbrojny ze Szwecją. Ostatecznie konflikt polsko-szwedzki zakończył pokój w Oliwie w 1660 roku. Schyłek XVII wieku to okres licznych zatargów z Turcją, której imperialistyczne dążenia usiłowały powstrzymać państwa europejskie. Epizodem wartym przytoczenia jest "odsiecz Wiednia" w 1683 r., kiedy to wojska polskie pod dowództwem Jana III Sobieskiego przyszły na pomoc oblężonemu przez Turków miastu.

Rozbiory ziem Polski i walki wyzwoleńcze

Niestety potęga Królestwa Polskiego została zagrożona przez terytorialną ekspansję państw ościennych. Podwaliną późniejszych rozbiorów było porozumienie pomiędzy Rosją, Prusami i Austrią z 1732 r mające na celu ingerencję w sprawy wewnętrzne Polski. W 1772 mocarstwa dokonały z inicjatywy Prus pierwszego rozbioru; Prusy zagarnęły Warmię, woj. pomorskie, malborskie i chełmińskie oraz pas ziem nad Notecią i Gopłem; Austria-południową częć woj. krakowskiego i sandomierskiego, woj. ruskie i część bełskiego oraz skrawki woj. wołyńskiego, podolskiego, lubelskiego i ziemi chełmskiej; Rosja-Inflanty, północną część woj. połockiego, woj. witebskie, mścisławskie i południowo-wschodnią część mińskiego. Drugiego rozbioru dokonały Prusy i Rosja w 1793 r.; był on spowodowany próbami uniezależnienia się Polski i wzmocnienia swojej pozycji międzynarodowej (Sejm Czteroletni 1788-92, Konstytucja 3 maja); Prusy zajęły Gdańsk i Toruń, woj. poznańskie, gnieźnieńskie, kaliskie, sieradzkie, łęczyckie, brzeskie, kujawskie, płockie, ziemię dobrzyńską, część woj. rawskiego i inowrocławskiego; Rosja-ziemie ukraińską, Podole, wschodnią część Wołynia i ziemie białoruskie na wschód od linii Druja-Pińsk-Zbrucz. Trzeciego rozbioru, dokonały trzy mocarstwa w 1795 r likwidując ostatecznie państwo polskie; Austria zajęła Kraków i ziemie między Pilicą, Wisłą i Bugiem, z wyjątkiem terenu na wschód od Warszawy; Prusy-tereny po Pilicę, Bug i Niemen; Rosja-tereny litewskie, białoruskie, ukraińskie i resztę Wołynia, na wschód od linii Niemirów-Grodno i Bugu. W taki oto sposób Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata. Okres ten pełen był buntów, powstań i wystąpień ludowych (m.in. powstanie listopadowe, krakowskie, wielkopolskie, styczniowe). Niestety, żaden z tych zrywów nie przyniósł oczekiwanych skutków. Owszem, istniało przez pewien czas Księstwo Warszawskie połączone unią personalną z Saksonią, Królestwo Polskie połączone unią personalną z Rosją. Twory te nie były samodzielnymi organizmami państwowymi, dlatego też wielu Polaków emigrowało poza granice, m.in. do Francji i Anglii.

I Wojna Światowa i odzyskanie niepodległości

Realne możliwości odzyskania utraconej niepodległości zarysowały się w okresie I Wojny Światowej, kiedy to państwa zaborcze znalazły się po przeciwnych stronach konfliktu. Po czterech latach wojny, 11 listopada 1918 roku podpisano zawieszenie broni na froncie zachodnim, zaś Rada Regencyjna przekazała władzę w Polsce Józefowi Piłsudzkiemu. Polacy mogli więc przystąpić do odbudowy organizmu państwowego na ziemiach polskich. W 1922 odbyły się pierwsze wybory prezydenckie, które wygrał Gabriel Narutowicz. Okres jego prezydencji został przerwany niespodziewanie szybko, po tygodniu, w wyniku tragicznej śmierci pana prezydenta. Kolejnym prezydentem niepodległej Polski był Stanisław Wojciechowski, reprezentujący Polskę przez blisko cztery i pół roku. Jego następcą miał zostać Józef Piłsudzki, jednakże on stanowiska nie przyjął, zaproponował natomiast do funkcji prezydenta Ignacego Mościckiego. Mościcki prezydentem został i trwał na stanowisku aż do końca września 1939 roku.

II Wojna Światowa

W 1939 roku bezpośrednie uzyskanie dostępu do Morza Bałtyckiego było podstawowym celem polityki zagranicznej Adolfa Hitlera. Z uwagi na stanowczą odmowę Polski na propozycję dobrowolnego układu z Trzecią Rzeszą w dniu 01 września 1939 hitlerowskie Niemcy zaatakowały Polskę. Pierwszy atak skierowny był na Wojskową Składnicę Tranzytową na Westerplatte (Gdańsk). Po siedemnastu dniach walki na tereny ziem polskich wkroczyła również Armia Czerwona, której oficjalnym celem była obrona obszaru Polski przed agresją hitlerowskich Niemiec. W taki sposób Polska trafiła pod okupację rosyjską i niemiecką. Walki na frontach Drugiej Wojny Światowej trwały, z różnym przebiegiem, aż do początku maja 1945 kiedy to oficjalnie siły koalicji niemiecko - włosko - japońskiej podpisały pakt kończący Drugą Wojnę Światową. W lipcu 1945 roku na konferencji w Poczdamie ustalone zostały dzisiejsze granice Polski.

Przemiany w Polsce po 1945 roku

W październiku 1945 roku Polska podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych. Rząd polski prowadził politykę ekonomicznego i politycznego zbliżania się do ZSRR (współpraca w ramach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, Układ Warszawski). W 1952 roku uchwalono nową konstytucję, która zmieniała Rzeczpospolitą Polską w Polską Rzeczpospolitą Ludową.

Powstanie NSZZ "Solidarność"

Podjęte kroki (m.in. zaciąganie kredytów w krajach zachodnich) nie zapewniły spokoju w kraju, coraz częściej dochodziło do wystąpień robotników (1976 r.-Radom, 1980 r.-fala strajków na Pomorzu). Strajki na Wybrzeżu zakończyły się wymuszeniem na władzach zarejestrowania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność", na którego czele stanął przewodniczący Krajowej Komisji Porozumiewawczej-Lech Wałęsa.

Okres stanu wojennego i przemiany polityczne

13 grudnia 1981 roku wprowadzono na terenie PRL stan wojenny. Władza została przekazana Wojskowej Radzie Ocalenia Narodowego. Egzekwowanie stanu wojennego bardzo często odbywało się przy użyciu siły. Ostatecznie w grudniu 1982 roku stan wojenny został zawieszony, a oficjalnie zniesiono go 22 lipca 1983 roku. Kolejne przemiany na scenie politycznej związane były z utworzeniem Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. Następne lata przyniosły nowe instytucje, bez których nie mogło być mowy o tworzeniu systemu demokratycznego w Polsce: · Trybunał Stanu i Trybunał Konstytucyjny (1985 r.) · Rada Konsultacyjna przy Przewodniczącym Rady Państwa (1986 r.) · Rzecznik Praw Obywatelskich (1987 r.)

Budowa demokracji i III RP

Efektem rozmów prowadzonych w okresie od lutego do kwietnia 1989 roku było wypracowanie kompromisu w sprawie reform społeczno-gospodarczych w Polsce. W kwietniu 1989 roku zarejestrowano związek zawodowy, NSZZ Solidarność. Natomiast już w czerwcu odbyły się wolne wybory do Parlamentu. Rząd, który powstał w ich wyniku był rządem stricte koalicyjnym. Sejm wprowadził 1 stycznia 1990 roku nową nazwę państwową - Rzeczpospolita Polska, przywrócono także godłu zabraną uprzednio koronę. 22 grudnia 1990 r. fotel prezydencki objął Lech Wałęsa. Nowy rząd kontynuował politykę szerokich reform. W grudniu 1995 roku odbyły się kolejne wybory prezydenckie, w których wygrał kandydat lewicy - Aleksander Kwaśniewski. 12 marca 1999 roku Polska wstąpiła w struktury Paktu Północnoatlantyckiego - NATO. W roku 2000 ponownie prezydentem został Aleksander Kwaśniewski. 13 grudnia 2002 roku Polska zakończyła negocjacje z Unią Europejską, a 16 kwietnia 2003 roku wyraziła chęć wstąpienia w jej struktury podpisując Traktat Akcesyjny, który 23 lipca został ratyfikowany przez prezydenta. Także Polacy (w ponad 72%) opowiedzieli się za naszą akcesją do UE w przeprowadzonym w dniach 7 - 8 czerwca 2003 roku referendum.

Polska w Unii Europejskiej

"Zdaliśmy egzamin na Europejczyków" - tymi słowami prezydent Aleksander Kwaśniewski przemówił do Polaków 1 maja 2004, kiedy to Polska stała się wraz z innymi 9 krajami członkiem Unii Europejskiej. 2 maja 2004 został zaprzysiężony nowy premier - Marek Belka.